Cur autem Michaeli potissimum dedicata specus fuerit, haec a maioribus tradita comperior, annos quidem supra noningentos atque amplius repetita, qua quidem tempestate Heruli, Goti barbaraeque aliae quaedam gentes per Italiam bacchabantur. Garganum quendam, civem Sipontinum, cuius praegrande armentum Gargano pasceretur in monte, a quo et ille nomen duxisset, cum armentalem taurum, qui oberraverat, per silvas suis cum pastoribus quaeritaret, inventum tandem eum ad eius, de qua dictum est, speluncae hostium pascentem animadvertisse, itaque, ira percitum, contento arcu, summis in illum viribus sagittam emisisse eamque, ubi tauri tergus attigisset, retro flexam e vestigio recurvataque spiculi acie sagittatorem petiisse. Quae res inter pastores in religionem cum esset versa, tum Garganum, rem hanc sacerdoti expositurum, Laurentium adiisse, probatissimae vitae antistitem: ibi illum, re cognita factique admiratione ductum, dierum trium ieiunio indicto, multis etiam adhibitis precibus Deum esse consulendum Gargano respondisse. Itaque absoluto ieiunio, re sacra rite facta, noctu dormienti Laurentio astitisse Michaelem, Angelorum principem, admonentem his verbis: «Mea opera ac Dei iussu factum, Laurenti, qui taurum indicem esse voluerim basilicae huius, quam mihi ad inhabitandum cum hominibus in terris paravi: haec mea est basilica, meum hoc sacrarium apud mortales futurum. Enuntia haec civibus, ut, monente me, per te intelligant, ea in spelunca, iis in adytis aboliturum esse me mortalium peccata, qui ad eam confugerint». Quo accepto oraculo, antistes somno excitus, ubi Deo gratias egisset, re populo indicata, summa civium cum frequentia venerabundus, indictis supplicationibus, pontificis habitu amictus, ascenso monte ad speluncam procedit, sacraque ibidem peracta re, non tamen ut ingredi antrum ausus esset quisquam, multis cum precibus, decantatis rite divinis laudibus, Deo gratias egit, nomenque Michaelis per omnes laudes celebratum. Riteque rebus his peractis Sipontum rediit magna civium laetitia ingentique urbis universae gaudio.
Nec vero multis post diebus, Neapolitanorum exercitus, quorum opes profligatis Beneventanorum rebus abunde tum pollentes erant, Sipontum obsedit. Igitur solicito de populo suo antistiti, post indictum dierum trium ieiunium, quo triduo fuerant etiam indutiae ab hoste impetratae, astitit rursus dormienti Michael, admonens et pie et rite factum quod per ieiunium ac preces a Deo auxilium implorasset. Michaelem se, Angelorum principem, iussu Dei illa dicere imperareque uti insequenti die de quarta hora populus universus arma caperet in hostemque repente irrueret; se ipsum armatum in acie civibus affuturum: «Haec igitur populo tuo experrectus dissere ac bono animo esse iube!». Hora igitur dicta, armatus atque ad pugnam instructus civis hostem negligentius agentem improvisus invadit, fundit, fugat, validis adeo repente exortis procellis summoque e montis iugo prorumpentibus terrifico impetu fulminibus, uti maxime foeda tempestatis vi ac fulgurum sescenti ex hoste exanimati referantur. Fugatis igitur ac caesis hostibus, sacris Deo ac Michaeli rite factis, cum antistes decrevisset speluncam ipsam, uti moris est Christianique ritus, dedicare Gelasiumque Pontificem Maximum, per id tempus Soracte agentem de ea dedicatione consuluisset, astitit illi tertio Michael inquiens: «Mihi egomet nulla adhibita hominum aut arte, aut opera vacuum feci hoc saxum; mihi egomet desertum humano cultu montem dextra hac subaperui; mea ego in lapide hoc vestigia infixi; mihi ego ipsemet aedem hanc statui, sacrarium feci, basilicam dedicavi: quaecumque igitur ab hac aede, basilica, sacrario humana dedicatio absit ritusque omnis abesto humanus! Michael ego sum, qui, hoc excavato saxo, hoc antro, hoc habitaculo, his assidue manantibus stillis abluturus sum ac deleturus meam ad aram confugientium mortalium errata. Age! Expergiscitor, sacerdos, civibusque haec tuis disserito cumque iis simul rem divinam illic facito meque adesse antro meo, sacrario meo meaeque basilicae tuque populusque tuus, mortales denique omnes placatum atque propitium sciunto». Inde igitur Angelo antrum Michaeli dedicatum.